IZAZOVI UPRAVLJANJA PROCESOM PROGRAMA DONACIJA REPRODUKTIVNIH ĆELIJA U SRBIJI
Sažetak
Uvod/cilj: Ova studija ispituje izazove upravljanja sistemom doniranja jajnih ćelija i sperme u Srbiji. Nedostatak lokalnih donora zahteva uvoz doniranih reproduktivnih ćelija, što zahteva koordinaciju između klinika, regulatornih agencija i međunarodnih banaka tkiva. Glavni cilj je analiza uloga i odgovornosti ključnih institucija i zainteresovanih strana u programu doniranja i istraživanje mogućnosti za poboljšanje sistema kroz kliničku harmonizaciju i analizu implementacije u klinikama za plodnost.
Metode: Deskriptivna statistika je primenjena na podatke prikupljene korišćenjem upitnika poslatog klinikama za vantelesnu oplodnju, korišćenjem RACI (engl. Resposinble, Accoutable, Consulted, Informed) matrice za definisanje institucionalnih uloga i sprovođenjem SWOT (engl. Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) analize na osnovu rezultata RACI matrice.
Rezultati: RACI je filtrirao osam ključnih institucija sa njihovim dodeljenim odgovornostima. Ministarstvo zdravlja ima najveći broj informacionih odgovornosti, potvrđujući svoju vodeću, regulatornu i nadzornu ulogu u sistemu. Na osnovu obrađenog upitnika, klinički embriolozi obavljaju većinu zadataka dokumentacije, uključujući pakovanje i otpremu (47,1%) i komunikaciju sa bankama tkiva (58,8%). Većina ispitanika (41,2%) je izjavila da se greške u dokumentaciji retko dešavaju, dok su neusaglašenosti stranih banaka bile veoma retke (70,6%), a institucionalna podrška Ministarstva se smatrala ograničenom.
Zaključak: Rezultati ističu sistem sa nejasnom i ograničenom strateškom komunikacijom koristeći RACI matricu i pokazali su se korisnim u razjašnjavanju institucionalnih uloga, dok je SWOT analiza istakla i snage (stručni kapacitet) i pretnje da prekomerna centralizacija odgovornosti i izvršnih uloga može preopteretiti instituciju i usporiti procese. Buduća istraživanja treba da se fokusiraju na kvantitativne analize kliničkih ishoda vezanih za poreklo i kvalitet doniranog materijala, kao i na uporedne evaluacije komunikacije između institucija, banaka i regulatornih tela.
Reference
Guerra Neto CLB, Valentim RAM, Araujo Filho I, Hekis HR, Cabral ELS, Castro WRS, et al. Minnesota innovation survey at the Brazilian Hospital services company. Eur J Sci Res. 2018;150(3):322-33.
Gottweis H. Biobanks for Europe: A challenge for governance: Report of the expert group on dealing with ethical and regulatory challenges of international Biobank Research. Brussels: European Commission (EUR-OP); 2012.
Srbija. Zakon o biomedicinski potpomognutoj oplodnji. Službeni glasnik RS. 2017; br. 40:1-13.
Srbija. Pravilnik o uslovima za obavljanje postupaka biomedicinski potpomognute oplodnje, sadržaju medicinske dokumentacije, evidencijama i izveštavanju. Službeni glasnik RS. 2019; br. 27.
Srbija. Pravilnik o uslovima koje moraju ispunjavati banke reproduktivnih tkiva i ćelija i načinu čuvanja i obeležavanja reproduktivnih tkiva i ćelija. Službeni glasnik RS. 2018; br. 92.
European Parliament and Council. Directive 2004/23/EC of 31 March 2004 on setting standards of quality and safety for the donation, procurement, testing, processing, preservation, storage and distribution of human tissues and cells. Off J Eur Union. 2004;L102:48-58.
European Commission. Commission Directive 2006/17/EC of 8 February 2006 implementing Directive 2004/23/EC as regards certain technical requirements for the donation, procurement and testing of human tissues and cells. Off J Eur Union. 2006;L38:40-52.
Rinehart L. Storage, transport, and disposition of gametes and embryos: legal issues and practical considerations. Fertil Steril. 2021;115(2):274-81. doi: 10.1016/j.fertnstert.2020.12.015.
European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare (EDQM). Guide to the quality and safety of tissues and cells for human application. 4th ed. Strasbourg: Council of Europe; 2019. Available from: https://www.edqm.eu/ [Accessed 26th Jan 2026].
Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ). Fall Prevention Program Implementation Guide: Appendix A. RACI chart [Internet]. Rockville (MD): AHRQ; 2017. Available from: https://www.ahrq.gov [Accessed 26th Jan 2026].
Masefield SC, Msosa A, Grugel J. Challenges to effective governance in a low income healthcare system: a qualitative study of stakeholder perceptions in Malawi. BMC Health Serv Res. 2020;20(1):1142. doi: 10.1186/s12913-020-05981-z.
Jalilvand MA, Raeisi AR, Shaarbafchizadeh N. Hospital governance accountability structure: a scoping review. BMC Health Serv Res. 2024;24(1):47. doi: 10.1186/s12913-023-10515-3.
Antoniou S, Di Nisio V, Messini F, Daponte A, Rajender S, Anifandis G. A comprehensive review and update on human fertility cryopreservation methods and tools. Front Vet Sci. 2023;10:1151254. doi: 10.3389/fvets.2023.1151254.
Estudillo E, Jiménez A, Bustamante-Nieves PE, Palacios-Reyes C, Velasco I, López-Ornelas A. Cryopreservation of gametes and embryos and their molecular changes. Int J Mol Sci. 2021;22(19):10864. doi: 10.3390/ijms221910864.
Rossignoli L. Europe moves towards complete statutory regulation of assisted reproduction but large variations still exist in how the legislation is applied [Internet]. Focus on Reproduction; 2023. Available from: https://www.focusonreproduction.eu/ [Accessed 26th Jan 2026].
Martani A, Neeser N, Vulliemoz N, Pennings G. Challenges for the legislation enabling egg donation in Switzerland. Med Law Int. 2024;24(3):192-216. doi: 10.1177/09685332241269583.
Đorđević B, Janičić R, Matejić B. Strengths and weaknesses of the reproductive bioeconomy market: insights from the literature review. Srp med čas Lek komore. 2025;6(2):178-191.