Specijalna edukacija i rehabilitacija

Parental satisfaction with speech and language therapy: a comparison of teletherapy and face-to-face delivery

Draženka Blaži — 2026-06-19

Uvod: Tokom pandemije COVID-19 2020. godine, kada su stroge mere zaključavanja poremetile tradicionalno pružanje rehabilitacionih usluga, onlajn terapija (teleterapija) postala je primarni način pružanja usluga. Vremenom je postao očigledan niz prednosti povezanih sa onlajn terapijom. Cilj: Cilj ove studije bio je da se ispita da li se zadovoljstvo roditelja logopedskom terapijom razlikuje u zavisnosti od načina pružanja usluga – onlajn ili licem u lice – i da li je zadovoljstvo teleterapijom povezano sa uzrastom i dijagnozom deteta. Metod: Uzorak je obuhvatio 77 roditelja dece koja primaju logopedsku terapiju (starost: 2,06–14,11) sa nizom dijagnoza, uključujući razvojni jezički poremećaj, poremećaj iz autističnog spektra i druge. Podaci su prikupljeni pomoću anonimnog upitnika koji je obuhvatao 12 izjava kojima se procenjuje zadovoljstvo svakim načinom sprovođenja terapije (α = .71). Rezultati i zaključak: Rezultati su pokazali da je većina ispitanika pozitivno ocenila onlajn terapiju, pri čemu je 94.8% prijavilo ukupno zadovoljstvo. Statistički značajna razlika u zadovoljstvu pronađena je u različitim načinima sprovođenja terapije (χ²(2) = 23.66, p < 0.001, η² = 0.29), pri čemu su učesnici koji su isključivo pohađali onlajn terapiju prijavili najviše rezultate zadovoljstva. Značajne pozitivne korelacije pronađene su između zadovoljstva i trajanja (r = .41, p < .001) te frekvencije (r = .66, p < .001) (r = 0.41, p < .001) i učestalosti (r = .66, p < .001) pohađanja teleterapije. Nisu pronađene statistički značajne razlike u odnosu na uzrast deteta (r = 0.12, p = 0.298) ili dijagnostičku grupu (χ²(2) = 0.66, p = 0.720). S obzirom na istraživačku prirodu i metodološka ograničenja studije, nalaze treba tumačiti sa oprezom.

Factor structure of the Scale of behavioral problems in children and youth with intellectual and co-occurring disabilities

Vanja Marković — 2026-06-19

Uvod: Deca i mladi sa intelektualnim i dodatnim uticajnim teškoćama imaju visok rizik od razvoja problema u ponašanju. Studija je bila deo institucionalnog projekta POINT (Učestalost određenih problema u ponašanju kod dece i mladih sa intelektualnim i dodatnim uticajnim teškoćama) na Fakultetu za odgojne i obrazovne znanosti Sveučilišta „Juraj Dobrila” u Puli, Hrvatska. Ciljevi: Cilj je bio da se identifikuju ključne latentne dimenzije Skale problema u ponašanju kod dece i mladih sa intelektualnim i dodatnim uticajnim teškoćama razvijene u okviru projekta. Metode: U studiji je učestvovalo 127 dece i mladih iz Škole za odgoj i obrazovanje – Pula. Sprovedena je eksplorativna faktorska analiza. Rezultati: Analiza je otkrila da osnovna struktura problema u ponašanju u ovoj grupi uključuje pet različitih faktora, koji se mogu posmatrati kao podskale. Zaključak: Ova studija doprinosi validaciji mernog instrumenta i pruža uvid u učestalost i funkciju problema u ponašanju kod dece i mladih sa intelektualnim teškoćama. Ovo razumevanje može pomoći u razvoju sveobuhvatnih i efikasnih modela tretmana i identifikovanju i ublažavanju faktora rizika za ove probleme u ponašanju.

Measurement characteristics and convergent validity of temporally modulated Gap–Overlap task versions: Evidence from an Eye-Tracking study in adolescents

Dragana Žunič — 2026-06-19

Uvod: Iako se paradigma gap-overlap široko koristi u istraživanjima praćenja pokreta očiju za ispitivanje isključenja vizuelne pažnje, metodološka heterogenost ograničava uporedivost nalaza između studija. Cilj: Cilj studije je da se ispitaju merne karakteristike i konvergentna validnost dve najčešće korišćene verzije gap-overlap zadatka, kao i da se proceni osetljivost i robusnost odabranih indikatora pokreta očiju i fiksacija u različitim eksperimentalnim uslovima. Metode: Primenjen je kvantitativni, neeksperimentalni istraživački dizajn na normativnom uzorku tipično razvijenih adolescenata (N = 53; M = 13.98; SD = 0.93). Isključenje vizuelne pažnje procenjivano je pomoću duže i kraće verzije gap-overlap zadatka, pri čemu su pokreti očiju snimani pomoću uređaja Tobii Pro Nano. Analizirani indikatori obuhvatali su stepen uspešnosti, vremenske i fiksacijske mere, kao i prostorne indikatore disperzije pogleda, definisane percentilima udaljenosti, u uslovima baseline (no-gap), gap i overlap. Rezultati: Rezultati su pokazali umerenu do veoma snažnu konvergenciju između duže i kraće verzije zadatka za većinu indikatora. U obe verzije potvrđen je izražen gap efekat, pri čemu su najkraće prosečne latencije sakadičnih pokreta očiju zabeležene u gap uslovu. Fiksacijski i prostorni indikatori disperzije pogleda pokazali su dosledno visoku konvergenciju u svim eksperimentalnim uslovima, dok su vremenski indikatori pokazali veću varijabilnost, uz slabu konvergenciju prosečne latencije sakadičnih pokreta očiju u overlap uslovu. Zaključak: Kraće verzije gap-overlap zadatka mogu obezbediti validne procene isključenja vizuelne pažnje ukoliko se koriste robusni merni indikatori. Fiksacijske mere i prostorni indikatori disperzije pogleda pokazuju snažnu konvergentnu validnost između verzija zadatka, što podržava njihovu primenu u razvojnim i primenjenim istraživanjima.

Teacher's identification of students with reading difficulties in the upper grades of elementary school

Mojca Lipec Stopar — 2026-06-19

Introduction. Teachers play a key role in detecting students with reading difficulties, yet identifying older elementary students who mainly read silently remains challenging. Traditional fluency assessments focus on oral reading and do not fully capture reading efficiency—the integration of fluent, automatic decoding and real-time comprehension. This study develops and provides initial validity evidence for the Speed Reading Test (SRT), a silent-reading measure of reading efficiency, and examines its links to comprehension and academic outcomes. Aim. To provide initial validity evidence for the SRT as a silent-reading measure of reading efficiency and examine its associations with teacher-rated reading ability, language background, prior additional professional support (APS), and grades in key subjects. Methods. The sample comprised 1.315 students (653 fifth- and 662 eighth-graders) from 17 Slovenian primary schools. Data included gender, first language, APS history, teacher-rated reading, and final grades. The 25-item timed SRT was administered alongside reading comprehension, vocabulary, and syntax tests. Independent-samples t-tests and Pearson correlations examined subgroup differences and associations with achievement. SRT cut-offs were determined by comparison with comprehension scores. Results. Girls outperformed boys, with the gap widening by Grade 8. Students from non-Slovene-speaking homes and those with APS scored significantly lower on the SRT. The SRT correlated strongly with teacher-rated reading (r ≈ .63) and moderately with school grades (r = .45–.57, p < .01). A 20th-percentile cut-off helped identify students at potential risk of poor comprehension. Conclusions. The SRT is a practical classroom tool for identifying upper-grade students whose silent-reading difficulties hinder achievement. Combined with teacher observations, it supports timely, data-informed instruction and progress monitoring.

Porodične karakteristike korisnika usluge smeštaja u ustanovi za vaspitanje dece i omladine

Jovana Urošević — 2026-06-19

Uvod: Porodica ostvaruje presudnu ulogu u odrastanju i razvoju deteta. Različite porodične okolnosti, interakcije, stavovi i ponašanja njenih članova oblikuju život deteta. Dosadašnja istraživanja sugerišu da porodično okruženje dece koja se nalaze na domskom smeštaju u okviru sistema socijalne zaštite karakteriše veliki broj rizičnih faktora i problema u funkcionisanju. Cilj: Cilj ovog istraživanja bio je utvrđivanje određenih porodičnih karakteristika korisnika na smeštaju u ustanovi za vaspitanje dece i omladine. U radu su ispitane razlike u porodičnim obeležjima između korisnika upućenih odlukom centra za socijalni rad i onih sa izrečenom vaspitnom merom. Metode: Istraživanjem su obuhvaćeni korisnici Zavoda za vaspitanje dece i omladine Beograd koji su u periodu 1. 1. 2020 – 31. 12. 2024. godine primljeni u ustanovu. Uzorak je činilo 55 dece i mladih uzrasta 12–20 godina, oba pola. Potrebni podaci prikupljeni su analizom dosijea korisnika, primenom instrumenta koji je posebno konstruisan za potrebe ovog istraživanja. Rezultati: Deca i mladi na smeštaju u vaspitnoj ustanovi potiču iz porodica koje karakteriše nizak socioekonomski status (50.9%), zlostavljanje i zanemarivanje dece (61.8%) i izraženi problemi roditelja (67.3%). Dve grupe korisnika značajno se razlikuju u pogledu tipa smeštaja pre prijema u ustanovu i izloženosti zlostavljanju i zanemarivanju u porodici. Zaključak: Rezultati istraživanja sugerišu da bi programe tretmana u ustanovama za vaspitanje trebalo obogatiti intervencijama i uslugama podrške namenjenim porodicama korisnika.

Jačanje kapaciteta porodica kroz program WHO Caregiver Skills Training (CST): iskustva iz Srbije

Snežana Ilić — 2026-06-19

Uvod: Program WHO Caregiver Skills Training (CST), razvijen u saradnji WHO i organizacije Autism Speaks, temelji se na principima pozitivnog roditeljstva, razvojno-bihevioralnim strategijama i učenju u prirodnim kontekstima. U literaturi nalazimo studije koje potvrđuju efikasnost ovog programa u unapređenju komunikacije, socijalne interakcije i adaptivnih ponašanja dece, kao i u jačanju roditeljskih kompetencija i blagostanja. Cilj: Cilj istraživanja bio je da se ispitaju percipirani efekti primene programa WHO Caregiver Skills Training (CST) u Srbiji iz ugla roditelja koji su učestvovali u grupnim radionicama i individualnim sesijama tokom pilot implementacije. Metod: U uzorak je bilo uključeno 32 roditelja dece uzrasta od dve do sedam godina sa razvojnim kašnjenjem i poremećajima iz spektra autizma. Podaci su prikupljeni primenom onlajn upitnika koji je obuhvatio tri domena: roditeljske veštine i ponašanja, razvoj i ponašanje deteta, te subjektivno blagostanje roditelja. Kvantitativni podaci prikupljeni su putem skala Likertovog tipa, sa više stavki koje su reprezentovale svaki od navedenih domena. Takođe, putem dva pitanja otvorenog tipa u okviru upitnika, kao i kroz dopunske komentare roditelja zabeležene tokom evaluacionih razgovora. Rezultati: Rezultati pokazuju da roditelji visoko ocenjuju korisnost programa, posebno u pogledu primene naučenih strategija u svakodnevnim aktivnostima, unapređenja komunikacije sa detetom i povećanja samopouzdanja u roditeljskoj ulozi. Pored toga, roditelji su u značajnoj meri benefite ovog programa prepoznali u unapređenju interakcija sa drugima kod svog deteta, smanjenju pojave izazovnih ponašanja i uočenim pozitivnim promenama u porodičnim rutinama. Takođe je uočeno smanjenje osećaja bespomoćnosti i izolovanosti kod ispitanika. Zaključak: Nalazi su u skladu sa rezultatima drugih studija iz sveta koje potvrđuju efektivnost programa CST u unapređenju ranog razvoja i jačanju roditeljskih kompetencija. Iako ovo istraživanje ima svojih ograničenja, možemo zaključiti da je CST kulturološki prilagodljiv i održiv u našem kontekstu i da ima potencijal da postane sastavni deo sistema rane intervencije u Srbiji.

Encouraging children's motivation for foreign language learning in an inclusive educational context

Ivana Ristić — 2026-06-19

Uvod: Razvojno osetljivi pristupi naglašavaju da se motivacija ne može ispitati izolovano od obrazovnog okruženja, već je treba shvatiti kao rezultat interakcije između učenika, nastavnika i šireg društvenog konteksta u kojem se učenje odvija. Cilj: Cilj ovog istraživanja je da se kroz kvalitativnu analizu relevantnih empirijskih i teorijsko-preglednih studija ispitaju načini, strategije i uslovi koji podstiču motivaciju dece predškolskog i ranog školskog uzrasta za učenje stranog jezika, sa posebnim fokusom na inkluzivno obrazovno okruženje. Metod: Primenjena je sadržajna analiza jedanaest radova objavljenih u periodu 2012. do 2025. godine, koji obuhvataju različite metodološke pristupe, kvalitativne, kvantitativne, mešovite, eksperimentalne i longitudinalne dizajne, kao i više obrazovnih konteksta, uključujući predškolske, školske i inkluzivne uslove. Rezultati: Rezultati pokazuju da je u ranom uzrastu motivacija prevashodno unutrašnja i afektivno zasnovana, te da je najizraženija kada je nastava organizovana kroz interaktivne, igrovne i iskustveno zasnovane aktivnosti koje omogućavaju aktivno učešće, socijalnu interakciju i pozitivan emocionalni doživljaj učenja. Uočeno je da se motivacija dinamično menja i da značajno zavisi od nastavničke podrške, emocionalno bezbedne učioničke klime i kvaliteta povratne informacije, kao i od razvoja učeničkog samokoncepta. Zaključak: Digitalno podržani i multisenzorni pristupi mogu podstaći radoznalost i produženo angažovanje, ali samo kada su pedagoški promišljeno integrisani u smislene aktivnosti. U inkluzivnom kontekstu pristupačnost, jasna struktura, vizuelna podrška i diferencirani načini učešća izdvajaju se kao ključni uslovi održive motivacije.