Svetozar Marković – preteča istorijske sociologije i rodonačelnik socijalističke misli i pokreta u Srbiji i na Balkanu

Ljubiša R. Mitrović

doi:10.5937/socpreg59-62593

Ljubiša R. Mitrović Univerzitet u Nišu, Filozofski fakultet, Departman za sociologiju, Niš (Srbija) https://orcid.org/0000-0003-0225-4218

DOI: https://doi.org/10.5937/socpreg59-62593

Ključne reči: Svetozar Marković (1846–1875), socijalistička misao, Srbija na istoku, istorijska sociologija, hleb i samouprava, postsocijalistička društva, socijalno pitanje i obnova levice

Sažetak

U radu se analizira ličnost i delo Svetozara Markovića, kao učitelja emancipatorske energije, preteče istorijske sociologije u nas i utemeljivača socijalističke misli i osnivača socijalističkog pokreta u Srbiji i na Balkanu. Najpre se čini osvrt na ulogu velikih „sunčanih ličnosti“, večnih zvezdanih fenjera, narodnih buditelja, u istoriji i kolektivnom pamćenju naroda. Potom se daje kraći biografski osvrt na ličnost i delo Svetozara Markovića (1846–1875). Centralni predmet našeg sociološkog razmatranja čini Markovićev doprinos istorijskoj sociologiji i značaju reaktuelizacije njegovih socijalističkih misli i poruka o radeničkom pitanju, „o hlebu i samoupravi“ u kontekstu postsocijalističkih društava na Balkanu, za obnovu savremene levice.

Reference

Antonić, S. (1995). Challenges of Historical Sociology. Beograd: Institut za političke studije. [In Serbian]

Bobbio, N. (1997). Destra e sinistra. Transl. from Italian by A. Cvijić. Beograd: Narodna knjiga; Podgorica: CID. [In Serbian]

Bourdieu, P. (1999). Contre-feux, transl. from French M. Pajević. Beograd: Zavod za udžbe-nike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Braudel, F. (1992). Écrits sur l'histoire, transl. from French by B. Jelić, I. Marković Pavlović, K. Jovanović. Beograd: Srpska književna zadruga. [In Serbian]

Đorđević, M. (1972). The Question of Self-Government 1791-1830. Niš: Gradina. [In Serbian]

Fukuyama, F. (2002). The End of History and the Last Man. Podgorica: CID, Banja Luka: Romanov. [In Serbian]

Hofbauer, H. (2004). From the “push to the East” to peripheral EU integration. Beograd: „Filip Višnjić”. [In Serbian]

Huntington, S. (2000). The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. Podgorica: CID. [In Serbian]

Jovanović, D. (1946). Energy Teachers. Beograd: Grafika. [In Serbian]

Jovanović, S. (1920). Svetozar Marković. Beograd: Geca Kon. [In Serbian]

Kovačević, M. (1990). Ontological Triptych. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada. [In Serbian]

Marković, Mih. (1997). The idea of freedom in Svetozar Marković’s Work. In: Mih. Marković, I. Maksimović, D. Simeunović (Eds.). Svetozar Marković’s Life and Work. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, M. (2005). Socialism and Its Permanent Values. Beograd: RTM Sistem. [In Serbian]

Marković, S. (1965). The Paris Commune (the question of bread and self-government). In: S. Marković, The Paris Commune and the International, 39–47. Beograd: Nolit. [In Serbian]

Marković, S. (2021). Serbia in the East. Beograd: Partalibris. [In Serbian]

Marx, K. (1960). The Civil War in France. Beograd: Kultura. [In Serbian]

Mitrović, Lj. (2016). Release of Prometheus – the Left and the Post-Capitalist Alternative. Novi Sad: Prometej. [In Serbian]

Mitrović, Lj., Todorović, D. (eds.) (2003). Sociology and History. Niš: Filozofski fakultet. [In Serbian]

Mitrović, Mil. (1982). Yugoslav Pre-War Sociology. Beograd: Izdavački centar SSO Srbije. [In Serbian]

Obradović, M. (2017). Chronicle of the Transitional Graveyard. Beograd: “Filip Višnjić”. [In Serbian]

Pašić, N. (1981). Historical Path of the Commune. Beograd: Rad. [In Serbian]

Pečujlić, M. (1997). Challenges of Transition – New World and Post-Socialist Society. Beograd: Pravni fakultet. [In Serbian]

Perović, L. (1985). Serbian Socialists of the 19th Century. Beograd: Rad. [In Serbian]

Skerlić, J. (1922). Svetozar Marković, His Life, Work and Ideas. Beograd: IK Napredak. [In Serbian]

Stojković, A. (1972). Development of Philosophy among Serbs. Beograd: Slovo ljubve. [In Serbian]

Stojković, A. (1999). Serbian People at the Crossroads between the East and the West. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Šutović. M. (2012). “Radical Sociology” and “Sociological Imagination” of Svetozar Marković. Sociološki pregled, Vol. XLVI (2012), no. 1, special edition, “100 Years of Sociology in Serbia”, 111–137. Available at: https://www.socioloskipregled.org.rs/2017/08/18/socioloski-pregled-god-xlvi-2012-sv-1/ [In Serbian]

Šuvaković, U. (2015). Transition: A Contribution to Sociological Study of Social Changes, 2nd edition. Kosovska Mitrovica: Filozofski fakultet. [In Serbian]

Varoufakis, Y. (2025). Why are workers turning to the right?. Peščanik, 15. 10. 2025. Available at: https://pescanik.net/zasto-se-radnici-okrecu-desnici/ [In Serbian]

Vidojević, Z. (1997). Transition, Restoration and Neo-totalitarianism. Beograd: Centar za sociološka istraživanja, Institut društvenih nauka. [In Serbian]

Vratuša, V. (2012). Transition: Where from and where to?. Beograd: Čigoja štampa, Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta. [In Serbian]

Wallerstein, I. (2005). After Liberalism. Beograd: Službeni glasnik. [In Serbian]

Wallerstein, I. (2012). The Modern World-System. Podgorica: CID. [In Serbian]